Het is vandaag Holocaust Remembrance Day – de dag dat internationaal de zes miljoen Joden worden herdacht die tijdens de Holocaust zijn vermoord. Leren over de Holocaust is heel belangrijk; ik wens nog altijd dat we zolang we herinneren en herdenken, we niet in dezelfde fouten zullen vervallen. Met mijn boek Verraad Mij Niet wil ik daar ook aan bijdragen. De jonge generatie moet weten waartoe mensen in staat zijn, vandaar dat ik ook graag op scholen kom vertellen over de Tweede Wereldoorlog. Lees het volledige blog via de link in de comments.
Leer over de Holocaust
Nu had ik al eerder reclame gehoord over de nieuwe site www.leeroverdeholocaust.nl, maar nu zag ik ook abri-reclames hangen. De krantenkoppen vandaag, als ‘Alsnog een medaille voor de hulp aan onderduikers’, focussen meer op de dappere mensen die door het centrum Yad Vashem worden onderscheiden voor hun levensgevaarlijke hulp aan Joden hoewel ze zelf niet Joods waren.
Holocaust Remembrance Day dwingt ons elk jaar opnieuw om stil te staan bij wat er gebeurt wanneer menselijkheid verschuift naar onverschilligheid, wanneer angst het wint van empathie en wanneer instituties die moeten beschermen, juist schade aanrichten. De krantenkoppen van vandaag maken pijnlijk duidelijk hoe actueel die waarschuwing blijft. Een ICE‑agent die een demonstrant neerschiet. Discussies over wat jongeren op school mogen leren over geschiedenis, democratie en mensenrechten. Het zijn signalen die we niet mogen wegwuiven als incidenten, maar moeten lezen als een waarschuwing om de herinneringen aan een verleden dat nooit ver weg is nooit te vergeten. En ervan te leren.
Onderwijzen is cruciaal
Herdenken is geen ritueel uit respect voor de doden alleen; het is een opdracht aan de levenden. De Holocaust begon niet met vernietigingskampen, maar met woorden, uitsluiting, bureaucratie, en het langzaam normaliseren van geweld. Juist daarom is onderwijs zo cruciaal. Scholen zijn plekken waar kinderen leren wat waardigheid betekent, hoe je verschillen begrijpt, en waarom je altijd alert moet blijven op dehumanisering – in welke vorm dan ook.
In veel klaslokalen wordt vandaag extra stilgestaan bij persoonlijke verhalen. Verhalen van jongeren, families, buren, mensen die ooit dachten dat het hen niet zou overkomen. Het is opvallend hoe boeken – soms klein, soms nieuw – een brug kunnen slaan tussen toen en nu. Mijn vorig jaar verschenen jeugdroman over verraad en moed in oorlogstijd, bijvoorbeeld, laat zien hoe dichtbij geschiedenis kan komen wanneer je leest door de ogen van een kind. Zulke verhalen openen gesprekken die anders moeilijk op gang komen.
Een bezoek aan een museum kan ook bijdragen aan die bewustwording. In de tuin van het Holocaust museum staat het Dankteken, een 3 meter hoge ladder die door een luik steekt, een trap naar de vrijheid, de blauwe lucht. Visuele en tekstuele voorbeelden brengen de geschiedenis tot leven.
Lezen, Leren, Luisteren
Herdenken betekent: blijven lezen, blijven leren, blijven luisteren. Niet alleen naar de grote geschiedenissen, maar juist naar de kleine stemmen die anders verdwijnen. In een tijd waarin geweld opnieuw zichtbaar wordt op straat en polarisatie groeit, is het onze verantwoordelijkheid om alert te blijven. Ik ben dan ook blij dat mijn boek niet alleen in het Nederlands, maar binnenkort ook in het Engels in de Nederlandse bibliotheken zal worden opgenomen.
Wie een mens redt, redt de hele wereld
(tekst op de medaille van Yad Vashem)
Nooit vergeten is geen slogan. Het is een dagelijkse keuze. Een keuze om te blijven zien wat er gebeurt, om te spreken wanneer anderen zwijgen, en om jongeren de kennis en taal te geven waarmee zij een menselijkere toekomst kunnen bouwen.